Còn ai về Làng Sông?

Bài và ảnh: Ngô Ly Kha

Nhờ ẩn mình dưới những tán cây sao cổ thụ và được bao bọc bởi cánh đồng xanh tươi, Chủng viện Làng Sông vẫn giữ cho mình một vẻ đẹp trầm mặc, uy nghiêm dẫu trải qua bao cuộc bể dâu và thăng trầm của số phận. Công trình kiến trúc Gothic Bồ – Pháp kết hợp gần 200 năm tuổi này toạ lạc tại thôn Quảng Vân, xã Phước Thuận, Tuy Phước, Bình Định.

Trầm mặc và cổ kính
Trầm mặc và cổ kính

Buồn thay Chủng viện chỉ cách nơi tôi sinh ra chừng 10 cây số mà mãi đến hôm nay tôi mới biết đến và có dịp viếng thăm. Trên con đường quê bát ngát lúa đồng, lòng tôi được an ủi phần nào khi nhìn thấy những vết dấu của tiền nhân qua những mái vòm cao và tường phủ vôi vàng. Dưới nền trời, nền lúa buổi sớm mai, công trình nổi lên như một bức tranh phong cảnh hiền lành, đậm chất thơ giữa một vùng thôn dã.

Chủng viện được bao bọc bởi một cánh đồng xanh ngát
Chủng viện được bao bọc bởi một cánh đồng xanh ngát

Băng qua hai hàng sao rợp bóng, tôi đứng trước thánh đường uy nghi với Thánh giá vươn cao lên trời biếc. Chỉ còn tiếng chim và tiếng gió khẽ lay lá vàng, chút bộn bề trong tôi cũng đã vứt lại sau cánh cổng. Những hành lang dài, thẳng tắp đưa tôi về quá khứ xưa qua lời hướng dẫn tận tâm của vị Cha già – người đã có gần nửa đời gắn bó với nơi đây từ khi ông còn là một chủng sinh nhỏ tuổi.

Những hàng sao cổ thụ trấn thủ mặt tiền
Những hàng sao cổ thụ trấn thủ mặt tiền

Trong tác phẩm “Xứ đàng Trong” năm 1621, nhà truyền giáo người Ý Cristophoro Borri kể lại chuyện ông được viên quan trấn thủ Quy Nhơn hỗ trợ xây dựng những nhà thờ để truyền đạo. Từ đó, những công trình kiến trúc mang đậm phong cách châu Âu đã có mặt rất sớm ở mạn Đông Tuy Phước. Và tiểu chủng viện Làng Sông (hay người dân đọc trại thành Lòng Sông) hướng về cửa biển Thị Nại, là một trong những công trình như thế. Theo tài liệu của Giáo phận Quy Nhơn, Chủng viện Làng Sông được Đức Cha Cuénot Thể thành lập sau Công Nghị Giáo Phận Đàng Trong tại Gò Thị. Thời điểm năm 1850, Chủng Viện Làng Sông và Mương Lở đã có 60 chủng sinh. Đây còn được xem là cái nôi truyền bá chữ quốc ngữ trên miền đất Võ với sự ra đời của nhà in Làng Sông, toạ lạc trong khuôn viên Chủng viện.

Nhà nguyện với kiến trúc Gothic do các giáo sĩ Bồ Đào Nha đặt nền móng
Nhà nguyện với kiến trúc Gothic do các giáo sĩ Bồ Đào Nha đặt nền móng
Mặt tiền nhà nguyện - từ một góc nhìn
Mặt tiền nhà nguyện – từ một góc nhìn

Thời gian đầu, Chủng viện được xây dựng thô sơ với những vật liệu sẵn có như tre, đất, rơm rạ… nhằm đủ che nắng che mưa với bốn gian nhà lớn và nhà nguyện như Đức cha F.X. Van Camelbecke Hân viết trong báo cáo năm 1891. Đến năm 1925, Đức cha Damien Grangeon Mẫn cho xây lại Chủng viện Làng Sông bằng bê tông cốt thép theo thiết kế của cha Charles Dorgeville Sĩ. Công trình được khánh thành vào ngày 21/09/1927 và tồn tại cho đến ngày hôm nay.

Những dãy nhà chủng sinh nay được trang hoàng thêm hoa lá
Những dãy nhà chủng sinh nay được trang hoàng thêm hoa lá
Ban công trước phòng vị Cha già
Ban công trước phòng vị Cha già

Điều kỳ diệu là trải qua nhiều cuộc chiến tranh, công trình vẫn giữ được hầu như nguyên vẹn toàn bộ kiến trúc ban đầu. Những hạng mục phải gia cố, trùng tu sau này các bậc kế vị đều tôn trọng tối đa thiết kế nguyên bản. Nhà nguyện được xây dựng theo lối kiến trúc Gothic với thủ pháp đối xứng, các cổng vòm nhọn quen thuộc và những hoa văn trang trí cầu kỳ, chi tiết. Những khung cửa lớn được làm bằng gỗ hương với nhiều hoạ tiết trang trí tinh xảo vẫn được bảo trì như mới.

Qua hai cuộc chiến tranh, công trình vẫn giữ nguyên hồn vía cũ
Qua hai cuộc chiến tranh, công trình vẫn giữ nguyên hồn vía cũ

Nằm đối xứng với nhà nguyện là hai dãy nhà hai tầng cho chủng sinh được xây dựng theo lối kiến trúc kiểu Pháp với những ô cửa vòm ở ban công và hành lang dài cùng những hàng cột thẳng tắp. Thời kỳ thịnh vượng, nơi đây đã từng thu hút gần 200 chủng sinh từ khắp các tỉnh Trung Trung bộ về sinh sống và học tập. Theo lối quy hoạch thẳng thớm của phương Tây, phía trước Chủng viện dành cho sân cỏ và những hàng sao toả bóng, trong khi sân sau được chia thành những ô vuông vắn như bàn cờ dùng để trồng rau, trồng hoa.

Vườn hoa được quy hoạch chỉn chu
Vườn hoa được quy hoạch chỉn chu

Mặc dù Chủng viện Làng Sông đã ngưng hoạt động từ năm 1983, nhưng các thế hệ tu sĩ kế vị vẫn trôm nom công trình chu đáo và còn làm đẹp hơn với những ban công đầy hoa và khu vườn sau rực rỡ sắc màu. Hằng ngày, vị Cha đã hơn 80 tuổi vẫn cần mẫn tô điểm cho các ban công bằng những giò phong lan tuyệt đẹp và thu thập tư liệu để xuất bản cuốn lịch sử về Chủng viện. Tôi hẹn Cha vào mùa xuân năm sau khi cuốn sách của ông đã ra đời và thầm mong cho tiết trời miền Trung đừng quá khắc nghiệt…

Hơn 30 năm công trình mang nhiều dấu ấn lịch sử, văn hoá, kiến trúc, tôn giáo đã chìm vào quên lãng. 30 năm nữa có ai còn về Làng Sông?!

Bài đã đăng trên Tạp chí Kiến trúc Nhà Đẹp số tháng 3/2014.

Posted by

Writer, traveler, dreamer. Please ask before using my photos and articles. Ngô Ly Kha (Ms.) M: +84 905462296 E: ngolykha@gmail.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s